Đường đến trường

Mấy hôm nay là mùa học sinh lớp 10 nhập học.

Trước văn phòng, từng em cầm hồ sơ đứng chờ đến lượt. Có em đi cùng cha mẹ. Có em theo anh chị. Cũng có những bộ hồ sơ được chú bác cậu dì đi cùng. Hỏi ra mới biết, cha mẹ đi làm xa.

Rồi có những trường hợp khác.

Ông bà đến làm thủ tục, tiếng Việt nói không rành. Còn đứa cháu lại không có ở nhà.

Không phải đi chơi.

Cũng không phải về quê.

Em đang đi làm.

Hai ngày cuối tuần, em theo người ta cắt cỏ, phụ hồ, bốc vác, làm thuê… Việc gì có tiền thì làm. Các em tính rất đơn giản: làm hai ngày để có tiền đi học năm ngày của tuần sau. Đến ngày trường gọi nhập học, ông bà cầm giấy tờ đến thay. Còn em vẫn đang ở một công trình, một rẫy cây hay một quán ăn nào đó, đổi mồ hôi lấy chiếc áo dài sẽ mặc trong ngày khai giảng.

Có em còn lặng lẽ hơn.

Muốn đi làm cũng không ai nhận vì còn quá nhỏ. Em chỉ biết chờ đến rằm tháng Bảy, lễ Vu lan. Chờ người ta cúng xong rồi “thí vàng”, phát tiền và bánh trái. Giữa đám đông chen chúc, em cũng lao vào tranh nhặt từng tờ tiền lẻ. Mỗi tờ năm nghìn, mười nghìn đối với nhiều người chỉ đủ một ly nước. Với em, đó là một phần của bộ đồng phục mới.

Có hôm, cô văn thư nhận tiền học sinh nộp mà phải tốn khá nhiều thời gian vì đếm tiền lẻ.

Những tờ tiền mười nghìn, hai mươi nghìn đã bạc màu. Có tờ gấp làm tư, làm tám. Có tờ còn hằn nếp vì được cất rất lâu trong túi áo hay chiếc hộp nhỏ ở đầu giường. Cô văn thư cẩn thận vuốt phẳng từng tờ, đếm chậm hơn mọi ngày.

Tôi chợt nghĩ, có những đồng tiền đi thẳng từ túi của phụ huynh đến bàn văn phòng trường.

Cũng có những đồng tiền đi từ một ngày phơi nắng;

từ một buổi theo người ta làm cỏ,

từ một chiều nhặt từng tờ tiền sau lễ cúng.

Nhìn bề ngoài, tất cả đều chỉ là tiền.

Nhưng mỗi nếp gấp trên tờ bạc lại là một câu chuyện khác nhau.

Người ta thường nói giáo dục là con đường giúp con người thoát nghèo. Nhưng trước khi thoát, người ta phải vượt qua bằng sự trải nghiệm.

Đứng ở một ngôi trường thuộc vùng có điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn, tôi lại thấy con đường ấy bắt đầu sớm hơn nhiều. Nó không bắt đầu từ cổng trường. Nó bắt đầu từ những ngày cuối tuần một đứa trẻ chấp nhận đi làm để đổi lấy năm ngày được ngồi trong lớp. Bắt đầu từ những bước chân cúi xuống giữa đám đông chỉ để nhặt vài tờ tiền mua một bộ đồng phục. Bắt đầu từ những đồng tiền lẻ, cũ và nhàu nát được đặt lên bàn cô văn thư bằng tất cả sự nâng niu.

Người ta vẫn đo quãng đường đến trường bằng cây số.

Có lẽ chưa đủ.

Có những con đường chỉ dài vài trăm mét.

Nhưng cũng có những con đường phải đi qua mồ hôi, qua sự thiếu thốn, qua lòng tự trọng của một đứa trẻ mới đến được bàn học.

Đường trên mặt đất, đi mãi rồi cũng thành.

Còn đường đến tri thức, có những đứa trẻ phải đánh đổi cả tuổi thơ mới mở được lối đi cho chính mình. 

Trên những ngôi trường đó, hiệu trưởng khoan mơ ước những lí tưởng xa vời, mà điều đầu tiên, ráng sao cho các em đến trường lành lặn.